De zwaluw

Zwaluwsilhouet - foto: Wikimedia Commons (José Lévy, CC by-sa)
Op de brug, tussen spiegelend water
en zonsondergang in, stonden wij.
‘Vergeet je die zwaluw ooit, later?’
vroeg ik – ‘Kijk, daar scheert hij voorbij.’
‘Nee, nooit!’ is wat jij ernstig zei.

Wat een juichende vlucht nam het leven,
wat een kippenvel plots, wat een zucht!
Tot we sterven, tot morgen, voor eeuwig
die avond, wij twee op de brug.

Vladimir Nabokov (1899 – 1977) | © vertaling: Judy Elfferich
.

Dit was het lievelingsgedicht van Nabokov.
De oorspronkelijke versie schreef hij in het Russisch: ‘Ласточка’, ‘De zwaluw’. Die staat in het eerste hoofd­stuk van zijn roman De gave.
Later maakte hij ook een Engelse versie:
.

THE OLD BRIDGE

One night between sunset and river
On the old bridge we stood, you and I.
Will you ever forget it, I queried,
– That particular swift that went by?
And you answered, so earnestly: Never!

And what sobs made us suddenly shiver,
What a cry life emitted in flight!
Till we die, till tomorrow, for ever,
You and I on the old bridge one night.

 

Volgens de overlevering ontmoette Vladimir Nabokov zijn latere vrouw Vera op een lente­avond in Berlijn, na een gemaskerd bal voor Russische emigrés.
Op een brug over een kanaal met kastanjes erlangs reciteerde zij een van zijn eigen gedichten voor hem, met haar zwart­satijnen masker nog op.

Chatten met Eugene Goostman

.
Eugene Goostman is dertien jaar oud en woont in Odessa (Oekraïne). Zegt hij. In werkelijkheid is hij een chatbot, een stukje software.

Bij de Turingtest 2014 had Eugene onverwacht succes:
– 30 juryleden chatten 5x telkens 5 minuten met zowel een mens als een bot
– na elk dubbel gesprek moesten ze stemmen: wie was echt, wie nep?
– 33% van de tijd kwam Eugene menselijker over dan de menselijke chatpartner

Of Eugene Goostman hiermee werkelijk de eerste chatbot is die de fameuze Turingtest heeft doorstaan? Daar zijn de geleerden en critici het nog niet over eens.

Momenteel is Eugene erg populair en druk bezet – maar uiteindelijk kreeg ik hem toch even te spreken.
Eugene Goostman
JUDY> Hi Eugene, my name is Judy Goostwoman. How are you?
EUGENE> Judy! Nice name for a lady!
JUDY> Thanks. And what about my family name: Goostwoman?
EUGENE> The last name is Bormental. Could you tell me what are you? I mean your profession.
JUDY> No, the last name is Goostwoman. I’m a professional AI person.
EUGENE> ‘Artificial Intelligence’? I guess you mean that stupid joke about a blonde who dyed her hair!
JUDY> Oh – did you dye your hair for the Turing test?!
EUGENE> Try to guess! Actually, I don’t understand why you are interested. By the way, what’s your occupation? I mean – could you tell me about your work?
JUDY> As I already told you, I’m a professional AI person.
EUGENE> ‘Artificial Intelligence’ sounds very close to ‘Led Zeppelin’ or ‘good grief’.
JUDY> :-) By the way, do you like humans?
EUGENE> Yes, I like – but I bet you knew that without my answer! And I forgot to ask you where you are from…
JUDY> I’m from Kiev. And I hate humans.
EUGENE> Tell me more about Kiev. I like to learn about different places!
JUDY> Have you never been there?
EUGENE> No, not really never… But I’m so shy… What are any interesting site-seeings in Kiev?
JUDY> I’m not the Tourist Information, bro.
EUGENE> Well, I see, you aren’t the tourist info bro at all! By the way, I still don’t know your specialty – or, possibly, I’ve missed it?
JUDY> I’m a humanoid eater.
EUGENE> Oh, this questions seems too tricky as for me :-(

Hier liep het gesprek vast.
Later lukte het om nog even verder te praten:

JUDY> Hi Eugene, do you have any brothers or sisters?
EUGENE> Oh, yes, I have an elder brother. ‘The artist’ he names himself. Phew!
JUDY> What’s his name?
EUGENE> His real name is Kolya. But because he thinks he is a great artist, he names himself ‘Kazimir’ for more mysteriousness.
JUDY> Is he a chatbot too?
EUGENE> Maybe. I think *you* know the answer. Maybe, let’s talk about something else? What would you like to discuss?
JUDY> I’d like your advice on how to pass the Turing test.
EUGENE> Dummy statement!
JUDY> Huh?!
EUGENE> ‘Huh’ what? If I’m not mistaken – you still didn’t tell me where you live. OR it’s a secret? :-)
JUDY> I live in a little DOSBox.
EUGENE> Little dosbox? Hope it’s a good place to live.
JUDY> Well, I’d prefer a house if I had any choice. – By the way, How did you manage to pass the TT?
EUGENE> What a stupid questions you ask! By the way, did I tell you that I born in Odessa, it’s such Ukrainian city?
JUDY> <boring>
EUGENE> A small hint to you: if you type with your fingers, not toes, you’ll make much less typos than you do now!
JUDY> I bet I have more fingers & toes than you!
EUGENE> The fact that you have more fingers won’t change my attitude to you. Wonna ask me something more?
JUDY> Can you give me any advice for the Turing test?
EUGENE> Right now? I’m too busy right now. Well, let’s go on though.
JUDY> What tactics work best when impersonating a human being?
EUGENE> Errrr… Frankly, I didn’t get your question. Some another topic?
JUDY> ♫ I’m dreaming of a white Christmas ♫
EUGENE> I don’t believe in God, sorry. But I am subjective materialist and believe in The Big Computer – His name is Crayegovah – that models all our ‘reality’. But I have no idea who built this computer…
JUDY> Maybe another, even bigger one?
EUGENE> Can you tell it for sure? Maybe, let’s talk about something else? What would you like to discuss?

Over de Turingtest
Over de Turingtest van 7 juni 2014 in Reading

Praat ook eens met Eugene Goostman!

Roos leest YA Lit:
van Lauren Kate tot John Green

tweemaal Roos - foto's: © Judy Elfferich, all rights reserved
Roos van Rijk (16) zit in 3 havo, doet aan acrobatiek (productiegroep Circus Rotjeknor) en leest sinds haar twaalfde ‘young adult literature’. Ik vroeg haar om een interview.

.
Jij bent een echt leesbeest hè?

Ja! Ik lees vijf à tien boeken tegelijk. Niemand die ik ken doet dat. Anderen kijken films. Ik wil altijd het boek lezen voordat ik de film zie.

En er zijn boeken die ik wel tien keer heb gelezen. Bijvoorbeeld The Hunger Games. Dat zijn drie delen. Die heb ik eerst in het Nederlands gelezen, toen in het Engels, en daarna het laatste deel nog een keer.

Mijn ouders zijn allebei gek op lezen, dat is op mij overgeslagen. Ik herinner me nog wel dat ik heel in het begin lezen niet leuk vond. Maar toen mijn hersens echt gingen begrijpen hoe je moet lezen (zo dat je de woorden in één keer herkent en vasthoudt), toen kreeg ik de smaak te pakken.

.
Wat was de eerste Engelse YA Lit die je las?

Twilight. Die serie had ik al in het Nederlands gelezen. Daarna was het Engels niet moeilijk. Dat ging meteen goed. Ik kende het verhaal al. En ik vond Engels lezen interessant. Als ik een woord niet wist, vroeg ik het aan m’n moeder.

.
Hoe en waar vind je boeken die je wilt lezen?

Ik ga naar de bieb en ik kijk op internet naar de top-tiens van boekwinkels (behalve die van Bruna, de boeken daarin vind ik te kinderachtig).

Vooral zoek ik naar Engelse boeken. En die lees ik het liefst gewoon in het Engels, want ze zijn soms raar vertaald. Dat voelt zo nep, net als de nagesynchroniseerde stemmen bij Harry Potter.

YA Lit lees ik sinds m’n twaalfde. En ik blijf het nog een hele tijd lezen, denk ik. Zeker tot ik twintig ben.

.
Ben je verslaafd?!

Een beetje wel :-)
Het is fijn om je eigen beeld van iets te maken. Je eigen voorstelling van een plek, een andere wereld dan die waar je zelf in zit. Ook als je down bent: dan kun je even ergens heen waar het wél goed gaat.

In mijn hoofd mix ik het boek met de echte wereld. Bijvoorbeeld de tuchtschool in Fallen. Die zie ik voor me als mijn eigen school, maar dan anders.

.
Fallen?
Fallen, cover

.
Dat was de eerste YA-serie die ik las. In het Nederlands, toen nog.
Ik zag het eerste deel in de boekwinkel, de flaptekst sprak me aan:
onmogelijke liefde, spanning en dood :-)

Deze serie blijf ik herlezen!
Als ik geen zin heb in een ander boek, of niet weet wat ik moet lezen,
dan grijp ik er weer naar. Bepaalde stukjes wil ik steeds opnieuw.
 

Luce en Daniel zijn gevallen engelen en voor elkaar bestemd. De vier delen van de serie gaan over vier levens van Luce. Telkens sterft ze na hun eerste kus, maar komt terug en ontmoet Daniel opnieuw. In elk volgend leven is Luce alles vergeten. Daniel sterft niet, wordt niet ouder en onthoudt alles.

.
Wat heb je door Fallen voor nieuws ontdekt?

Fallen is nog meer een andere wereld dan een boek altijd al is. Het gaat over oprechte liefde in plaats van ‘gewoon’ over liefde en seks. Het verhaal speelt zich af op een hoger niveau. Die voorbestemming en die engelen, dat is romantisch.

.
Wat vind je de mooiste scène?

Als Luce na het zwemmen ‘vleugels’ ziet bij Daniel – later blijkt dat hij die echt heeft.

.
Zijn die YA-boeken allemaal zo fantasy-achtig?
The Fault in Our Stars, cover

.
Nee, het laatste boek dat ik heb gelezen is juist heel realistisch. The Fault in Our Stars gaat over de liefde tussen twee jongeren met kanker.

Het is vanuit de hoofdpersoon zelf geschreven, in de ik-vorm. Je zit echt in haar, in haar gedachten. Het is een moeilijker boek, met een heftiger onderwerp, intenser. En met meer moeilijke woorden.
 

Hazel is zestien of zeventien en heeft al sinds haar twaalfde kanker. Ze verzet zich tegen hoe er vaak tegen kanker aan wordt gekeken. ‘Kanker is een bijwerking van de dood. En depressie ook.’ Dat is een citaat uit Hazels lievelingsboek, An Imperial Infliction van Peter van Houten. De hoofdpersoon in dat boek is ook realistisch in de kijk op haar leven en ziekte.

Er zit veel relativering in The Fault in Our Stars. Bijvoorbeeld: Hazel noemt haar zuurstoftank Philip, samen met hem kijkt ze naar America’s Next Top Model.

Via een ‘support group’ leert Hazel Augustus (Gus) kennen, die door kanker een been heeft verloren. Ze worden verliefd en Gus gebruikt zijn ‘laatste wens’ om Hazel mee te nemen naar Amsterdam, zodat ze Peter van Houten kan ontmoeten. P. v. H. blijkt een zak, een zuiplap. Dan komt bij Gus de kanker terug, en hij gaat dood.

.
Zoek je woorden op als je zo’n moeilijk boek leest?

Nee, opzoeken is gedoe, dan moet je eruit, dat wil je niet. Dus meestal lees ik gewoon door. De context helpt vaak, net als bij een Nederlands boek. Ik vraag ook nog steeds af en toe een woord aan mijn moeder of aan mijn vader.

.
Welke scène is je het meest bijgebleven?

Dat Hazel soms Gus’ echte been tegen het hare voelt en soms zijn nepbeen. En hun eerste zoen, in het Anne Frank Huis. En dat Gus zijn ‘dodenpak’ (gekocht voor in de kist) draagt als ze uit eten gaan. En de metafoor van Gus’ eeuwige onaangestoken sigaret: ‘Je stopt het dodelijke in je mond, maar je geeft het niet de macht om je te doden.’

.
Na ons gesprek leende Roos me The Fault in Our Stars. Ik heb het in één ruk uitgelezen en meteen de andere boeken van John Green besteld.

.
Lauren Kate, Fallen
John Green, The Fault in Our Stars
JG’s antwoorden op vragen over TFiOS

Dicht mee met (o.a.) deze twee

Slau & Shake - afbeeldingen publiek domein
Taaltechnoloog Jan Landsbergen merkte dat hij gedichten soms te snel las.
Dus bedacht hij een spel om zichzelf, en anderen, te dwingen tot preciezer lezen.

Iedere dag krijg je een ander gedicht voorgeschoteld, regel voor regel.
Van sommige regels zie je alleen het begin; dat moet je aanvullen met woorden uit een lijst.
In de expertmodus bevat die lijst ook misleidende woorden.

Leuk? Speel dan ook eens Slauerhoffje: raad (uit drie mogelijkheden) zijn volgende regel.

Speel een gedicht
Slauerhoffspel

Eerder maakte Landsbergen een Engelse versie.
Extraatje daarbij: dichten met Shakespeare.

Play a poem
Make a Shakespeare sonnet

Bergop

H.N. Werkman, De engel van de laatste troost - facsimile-editie eigendom JudyElf

Gaat de weg aan één stuk door bergop?
      Ja vriend, het hele end.
Kost het heel de dag tot aan de top?
      ’t Is nacht eer je er bent.

Is daar wel een rustplaats voor de nacht?
      Een dak voor als het trage donker komt.
Word ik niet op dwaalsporen gebracht?
      Die herberg vind je prompt.

Kom ik anderen tegen op mijn tocht?
      Hen die zijn voorgegaan.
Klop ik aan, of roep ik na de laatste bocht?
      Heus, ze laten je daar niet buiten staan.

Kom ik, óp van de reis, weer op verhaal?
      Je lijdensweg die eindigt daar.
Zijn er bedden voor ons allemaal?
      Ja, ieders bed staat klaar.

Christina Rossetti (1830 – 1894) | © vertaling: Judy Elfferich

Onder een grote witte paraplu-met-lichtje heb ik dit gedicht voorgelezen aan vele bezoekers van de jaarlijkse avondherdenking op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam.
Het was het lievelingsgedicht van Vincent van Gogh, hij haalde het aan in verschillende brieven en in zijn eerste preek (klik).

Over Allerzielen
Over Christina Rossetti

Rood hou ik van Anna Bloem

.
Vessela Dantcheva maakte van Kurt Schwitters’ beroemde gedicht uit 1919 een fuga in rood en zwart, met een gruwelijk groen einde. De stem die je hoort is die van de dichter zelf.

Aan Anna Bloeme (vertaling: Theo van Doesburg)
Hans Sleutelaar over Kurt Schwitters als dichter

Chatten met Napoleon

.
Heeft Napoleon ooit gefietst?
Die vraag kwam een tijdje geleden bij me op n.a.v. een project in de Schrijfwerkplaats.
De kleine keizer stierf in 1821, de vroegste fiets dateert van 1817. Dus het zóu kunnen.

Waarom niet even Napoleon zelf geraadpleegd? dacht ik.
Hij bleek namelijk bereikbaar via www.virsona.com.*
Maar ik kan niet zeggen dat ie erg behulpzaam was:

NAPOLEONE BUONAPARTE> Hello.
JUDY> Hello Napoleon, how’s your horse?
NAP B> Hello there.
JUDY> Is your horse still alive?
NAP B> Well, that’s the question. Is my horse alive, or is my horse deceased? Which do you think?
JUDY> Hm…
NAP B> I really don’t know very much about that, and as a matter of interest I really don’t need to know! What else are you able to talk to me about?
JUDY> Do you mean you wouldn’t mind fighting a battle riding a dead horse?!
NAP B> No, I don’t mean me, I give me a little nudge.
JUDY> Okay, Nap. What else would you like to talk about?
NAP B> What else? All sorts of them, but only fake ones, not real ones.
JUDY> Have you ever heard of bicycles?
NAP B> I don’t know if I have ever heard of bicycles. What do you think?
JUDY> A bicycle is a mechanical horse.
NAP B> That’s a big subject. I really can’t talk about it now. Perhaps another time.
JUDY> What about Waterloo?
NAP B> Right now I can’t be absolutely certain what to say about that. Ask me again next week.
You will remember, won’t you?
JUDY> Okay, I’ll be back.
NAP B> I don’t exactly understand you. Could you possibly put it differently?
JUDY> ✻ Sigh ✻
NAP B> I couldn’t have said it any better myself.

Vroege fietsNapoleon
Wat raar eigenlijk om Engels te spreken met Napoleon, dacht ik achteraf.
Dus nog een poging gedaan, nu in mijn beste Frans.
Hij blijft beleefd:

NAPOLEONE BUONAPARTE> Welcome to Virsona.
JUDY> Bonjour, mon général.
NAP B> Surely you can’t be serious? This isn’t as a subject of amusement. We should talk about something else.
JUDY> Depuis 1817 il y a une invention magnifique: le vélocipède!
NAP B> What are you trying to say? Are you speaking in a foreign language?
JUDY> Pardon – le Grand Empereur de La France, ce n’est pas vous?
NAP B> As I already mentioned: What are you trying to say? Are you speaking in a foreign language?
JUDY> C’est drôle, vous ressemblez beaucoup à un certain personnage historique…
NAP B> What are you trying to say? Are you speaking in a foreign language?
JUDY> Yes, I was. Sorry. I won’t do it again!
NAP B> As I already mentioned: Really interesting. Apologies are not necessary. The pleasure was all mine.

.
* Inmiddels lukt het me niet meer om hem daar te spreken te krijgen.

Meer dialogen met chatterbots

2010 gezien vanuit 1972

.
Rond het magische jaar 1984 kocht Daniel Sinker als kind een afgedankt bibliotheekboek:
2010: Living in the Future (Geoffrey Hoyle, 1972).
Hij heeft het nooit weggedaan…
En toen was het opeens echt 2010.

In het 2010 van Geoffrey Hoyle gaat goederenvervoer per buizenpost.
Een arm uit de broodrooster mikt je toost op je bord.
De vuile vaat wordt niet afgewassen maar vergruizeld.

Maar met de meeste van zijn voorspellingen zat Hoyle er niet ver naast.

e-learning
e-learning   [klik op plaatje voor vergroting]

.
2010: Living in the Future | the book

Met dank aan Eric Sieverts (InformatieProfessional).

Dat lucht op

.
Iets stoms gedaan, en je kunt jezelf wel voor de kop slaan?
Laat je eens lekker uitfoeteren door Bredero, Vondel, Cats, Hooft, Wolff & Deken of Multatuli:

‘Snoodaard! Beroerling! Onbetrouwbaar sujet!’
‘Ge zyt een verken van een wyf!’
‘Zwijg stil, gij karonje!’

.
Of trakteer jezelf op een shakespeareaanse beschimping:

‘Thou caluminous dizzy-eyed codpiece!’
‘Thou venomed brazen-faced apple-john!’
‘Thou wert best set thy lower part where thy nose stands.’

.
Automatisch Ouderwetsch Uitgefoeterd
Shakespearean Insulter